Opiłki w filtrze oleju: co oznaczają i kiedy to awaria

Metalowe drobiny na filtrze oleju potrafią przyprawić o zawrót głowy, ale nie każde świadczą o awarii. Mikroskopijne cząstki powstają w każdej pracującej maszynie i to norma. Problem zaczyna się wtedy, gdy opiłków jest dużo, są widoczne gołym okiem albo szybko przybywa ich z każdą wymianą filtra.

Filtr oleju to swego rodzaju czarna skrzynka układu. To, co się na nim osadza, mówi o kondycji pompy, łożysk i tłoczysk, zanim usterka da o sobie znać hałasem czy spadkiem ciśnienia. Kluczem jest odróżnienie normalnego zużycia od sygnału ostrzegawczego, a potem odczytanie, który element się sypie.

Skąd biorą się opiłki

Każda para współpracujących powierzchni metalowych zużywa się w mikroskali. Dopóki cząstki mają wielkość liczoną w mikrometrach, olej i filtr trzymają je pod kontrolą, a analiza wykrywa je dopiero pod mikroskopem. To zużycie normalne, wpisane w pracę maszyny. Sytuacja zmienia się, gdy pojawiają się cząstki widoczne gołym okiem albo gdy analiza pokazuje szybki wzrost stężenia metali między kolejnymi próbkami. Wtedy mowa o zużyciu awaryjnym, które ma konkretne źródło.

Jaki metal, taka diagnoza

Rodzaj i barwa drobin pozwalają zawęzić poszukiwania. Poniższa tabela zestawia najczęstsze metale spotykane na filtrach hydrauliki i to, na co wskazują.

Warto pamiętać, że krzem nie jest metalem zużyciowym, tylko zabrudzeniem wniesionym z zewnątrz. Jego obecność zwykle oznacza, że do układu dostaje się kurz przez nieszczelny odpowietrznik zbiornika albo uszkodzone uszczelnienie tłoczyska. Piasek działa jak papier ścierny, więc pociąga za sobą wzrost pozostałych metali.

Ile opiłków to jeszcze norma

Same drobiny na palcu nie mówią wiele, dlatego stan oleju ocenia się liczbowo. Analiza spektrometryczna podaje zawartość poszczególnych metali w częściach na milion. Poniższy wykres pokazuje orientacyjne progi alarmowe dla oleju hydraulicznego, powyżej których warto szukać przyczyny.

Najważniejsza jest nie pojedyncza liczba, tylko jej zmiana w czasie. Stały poziom żelaza rzędu 40 ppm bywa normą dla danej maszyny, ale skok z 40 na 90 ppm w miesiąc to wyraźny sygnał, że coś zaczęło się sypać, nawet jeśli wartość mieści się jeszcze w widełkach.

„Widoczne opiłki to nie moment na wymianę oleju i jazdę dalej. Sam olej można wyczyścić, ale jeśli nie znajdziemy źródła, po dwóch tygodniach filtr wygląda tak samo. Zawsze zaczynamy od próbki i pytania, który metal rośnie, bo dopiero to mówi, czy sypie się pompa, czy tłoczysko."

Dariusz Olbromski, właściciel FHU Olbromski w Gdańsku, dystrybutor olejów przemysłowych od 2002 roku

Co zrobić, gdy widać opiłki

Pierwszym krokiem jest pobranie próbki oleju i zlecenie analizy, która rozbije zanieczyszczenie na poszczególne metale. Dopiero z takim wynikiem widać, czy problem dotyczy elementów tocznych, ślizgowych, czy powłok tłoczysk. Drugim krokiem jest usunięcie cząstek z oleju, bo krążące opiłki same w sobie przyspieszają zużycie kolejnych podzespołów. Tu sprawdza się filtracja, która oczyszcza olej w obiegu bocznym, bez opróżniania całego zbiornika.

Wymiana oleju bez ustalenia przyczyny to leczenie objawu. Świeży olej równie szybko wypełni się drobinami, jeśli uszkodzony element dalej pracuje. Dlatego kolejność ma znaczenie: najpierw diagnoza, potem oczyszczenie oleju, a na końcu naprawa źródła zużycia. Taka sekwencja pozwala uniknąć sytuacji, w której drobna usterka pompy zamienia się w kosztowny remont całego układu.

Materiał powstał we współpracy z olbromski.pl. Progi i zakresy mają charakter orientacyjny, oparty na normach badań oleju i praktyce serwisowej. Ocena konkretnej maszyny wymaga analizy próbki i znajomości jej historii eksploatacji.